ثم يذكرها فتمحى فتكتب له علانية ؛ ثم يذكرها فتمحى ، فتكتب له رياء » « 1 » . « از حضرت باقر العلوم - عليه الصلاة و السلام - روايت شده كه فرمود : " مراعات عمل سخت‌تر است از عمل . " راوى گفت : " مراعات عمل چيست ؟ " فرمود : " مرد صله مىكند يا انفاقى مىنمايد براى خداى واحد بىشريك ( يعنى ريا در عمل نمىكند ) ، پس نوشته شود آن عمل براى او پنهانى و ثواب پنهانى به او دهند ؛ پس از آن ذكر مىكند آن عمل را ، پس محو شود آن و نوشته شود براى او آشكارا . ( يعنى ثواب عبادت آشكارا به او دهند ) . پس از آن ذكر كند آن را ، پس محو شود آن و نوشته شود براى او ريا " » . انسان تا آخر عمرش هيچ‌گاه از شرّ شيطان و نفس مأمون نيست . گمان نكند كه عملى را كه بجا آورد براى خدا و رضاى مخلوق را در آن داخل نكرد ، ديگر از شرّ نفس خبيث در آن محفوظ ماند ؛ اگر مواظبت و مراقبت از آن ننمايد ، ممكن است نفس او را وادار كند به اظهار آن . و گاه شود كه اظهار آن را به كنايه و اشاره نمايد . مثلًا نماز شب خود را بخواهد به چشم مردم بكشد ، با حقه و سالوس از هواى خوب يا بد سحر و مناجات يا اذان مردم ذكرى كند ؛ و با مكايد خفيهء نفس عمل خود را ضايع و از درجهء اعتبار ساقط كند . انسان بايد مثل طبيب و پرستار مهربان از حال خود مواظبت نمايد ، و مهار نفس سركش را از دست ندهد كه به مجرد غفلت مهار را بگسلاند و انسان را به خاك مذلت و هلاكت كشاند ؛ و در هر حال به خداى تعالى پناه برد از شرّ شيطان و نفس امّاره . إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي « 2 » . و ببايد دانست كه تخليص نيت از تمام مراتب شرك و ريا و غير آن ، و مراقبت و ابقاءِ بر آن ، از امور بسيار مشكل و مهم است ، بلكه بعض مراتب آن جز براى خلّص اولياء اللَّه ميسر و ميسور نيست ؛ زيرا كه نيت عبارت است از ارادهء باعثهء به عمل ، و آن تابع غايات اخيره است ، چنانچه اين غايات تابع ملكات نفسانيه است كه باطن ذات

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 296 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الرياء » ، حديث 16 ( با كمى تفاوت ) ؛ بحار الأنوار ، ج 67 ، ص 233 . ( 2 ) - « نفس آدمى او را پيوسته به بدى فرمان دهد مگر آن‌كه پروردگارم رحم نمايد » . ( يوسف ( 12 ) : 53 )